het symbool van Huya (Juya)

Het idee dat het onderbewuste en het bewuste, dromen en werkelijkheid  in de dagelijkse realiteit nauw met elkaar zijn verweven, hebben we wel vaker gehoord. Het is onder andere de psychologie die zich hier uitgebreid mee bezighoudt.  Er zijn echter volken voor wie al ver voordat de psychologie ermee kwam, zoiets als droomduiding en fenomenologisch waarnemen alledaagse praktijk was. De Wayuu uit Colombia en Venezuela is bijvoorbeeld zo’n volk. Voor hen was en is de wereld waar de dromen vandaan komen en de doden heengaan net zo tastbaar als de wereld van het zand waar wij onze voeten op zetten.

Iedere keer treft het me weer wanneer ik over Juya (astronomen schrijven de naam met een H en maakten er Huya van) de mannelijke regenkracht van de Wayuu wil gaan schrijven: het mysterieuze, het dromerige, de ongrijpbare en ondoordringbare sfeer waar ik op stuit. Wie zijn toch deze mensen, wat dachten ze, hoe leefden zij en wat was of is hun gedachtegoed? In een interview met twee filmmakers (door B. J. BOCKTING 9 april 2019), wordt mijn gevoel over de geslotenheid van de Wayuu gemeenschap bevestigd. Ik lees:  “Wie het vertrouwen van de Wayúu wil winnen, moet zelf iets te bieden hebben…. naast het zakendoen hielden ze iedereen op afstand, zelfs de overheid. Als ze buitenstaanders toelaten, dan is het omdat ze een mogelijkheid zien om iets van hen te leren.”

Wanneer ik verder op internet zoek naar verhalen raak ik al snel verstrikt in de mythische wereld van de Zuid-Amerikaanse culturen uit het verleden, waarbij de (her)scheppingsdrang van de tijd een grote  rol leek te spelen. Dit laatste, valt me op, is namelijk een telkens terugkerend thema in de mythes van Zuid-Amerika: het scheppen van een nieuwe orde, het in werking zetten van een nieuwe tijd. De mens wordt door de Zuid-Amerikaanse inheemse bevolking naar mijn gevoel gezien als een soort schrijver die voortdurend verhalen schrijft (of weeft) en daarmee zijn eigen werkelijkheid schept. Maar zoals altijd komt aan ieder verhaal uiteindelijk weer een eind. Of wat er in de film (Birds of passage) zo mooi naar voren komt: De wind wist uiteindelijk alle de voetstappen uit het zand waarna alles weer in de oorspronkelijke staat terug kan keren. En of het nu een orkaan, een aardbeving, een vulkaanuitbarsting een tsunami of een flinke regenbui is, al dit soort natuurverschijnselen dragen herscheppende krachten in zich. Ze zijn in staat de verhalen van de mens in de wereld een nieuwe wending te geven.

Dit thema van herscheppen zien we onder andere bij Quaoar (Tongva indianen), maar ook bij Juya (Wayuu). Maar waar Quaoar gaat over het  vullen van de ruimte met nieuwe intenties en energie om op die manier de te tijdsgeest een impuls te geven, gaat Huya meer over het ‘resetten’ van de levensvorm of het verhaal (in de ruimte). Dit met het doel alles weg te vagen en terug te brengen in de oorspronkelijke staat van leegte. Huya heeft in betekenis naar mijn gevoel ook te maken met het verlaten van een cyclus met het doel elders in de leegte opnieuw te beginnen. Zo gaat een nieuw verhaal scheppen ook vaak gepaard met vertrek en verhuizing. Het thema van verhuizen, zien we bijvoorbeeld ook terug bij de Maya’s. Wanneer de goden de stad verlieten, betekende dat er een cyclus was volbracht en dus tijd was om te vertrekken.  Deze nieuwe wereld kon vervolgens weer gevonden worden met behulp van contact met de overleden voorouders via dromen en visioenen, de stand van de zon, de maan, de sterren en planeten, natuurlijke boodschappers en tekens zoals dieren en krachtplekken in het landschap.

Huya heeft in betekenis ook te maken met het keurslijf, de gedachtegoed, de regels en de vormkracht van de cultuur waarin je geboren wordt, de familie, de geschiedenis van het volk. Hij heeft te maken met het dilemma begrenzing. Het stellen van (lands)grenzen tegenover grenzeloosheid (het overschrijden van grenzen). Met betrekking tot hedendaagse thematieken heeft Huya bijvoorbeeld te maken met het overbruggen van cultuurverschillen. Iedere gemeenschap heeft immers zo zijn eigen rituelen en het samenwerken of samenvloeien met mensen van andere ‘clans’ kan wegens grote verschillen in levensstijl problemen geven. Natuurvolken zoals de Wayuu leefden in familieverband. Wanneer je bijvoorbeeld werd geboren als een Wayuu, trad je ook in het huwelijk met een Wayuu en werd je begraven als een Wayuu.

Volgens veel natuurvolken bezit ieder volk (of volksstam) een eigen geestkracht (ziel) met een eigen karakter en identiteit. Ieder lid van de stam diende de rituelen van zijn/haar eigen familie en volk dan ook trouw te blijven. Het niet eren van de voorouders kon namelijk grote gevolgen en invloed hebben op het natuurlijk evenwicht van de hele gemeenschap. Dit vanuit de gedachte dat als de grenzen niet worden nageleefd de natuur zijn krachten zal gebruiken om de wereld her te scheppen. Om die reden was (is) het voor de indianen belangrijk dat de jongeren de ouderen respecteren en diens leefregels overnamen, anders kon dit de hele gemeenschap of familie in gevaar brengen. Om grensoverschrijdende daden te compenseren en het evenwicht te herstellen voordat de natuur zou ingrijpen, werden er door de natuurvolkeren in het verleden wel (verzoenende)offers gebracht. Wie schuld maakte, moest boete doen was de gedachte. (Dit thema zien we overigens ook terug bij Sedna). Een behoeftig ego kan in zijn streven naar zelfverrijking ervoor zorgen dat de rituelen, de voorouders en de volksgeest in een snel veranderende wereld worden vergeten.

Betekenis van het symbool

Bij het symbool van Huya treffen wederom de cirkel met erbovenop het kruis aan, alleen ligt de maan hier niet (zoals bij Ixion) met de bolle kant omhoog. Met een beetje fantasie kun je er een paraplu in zien (Juya wordt geassocieerd met de kracht van de regen).

We zien de cirkel en het kruis (het aardse leven, de wereld) die wordt beschermd (overkapt) door de maan. Of anders gezegd:  de wereld wordt onder hoede genomen en in bescherming genomen door de familie, de voorouders, de clan (= de maan). Door de overkapping van de maan in het symbool ontstaat er een grens, een scheiding tussen hemel en aarde. Dit zien we ook terug in de mythische betekenis van Huya, waarin hij als mannelijke regenkracht niet op zichzelf staat, maar een tegenhanger is van het  vrouwelijke aardse en droge aspect Pulowi.

 De in het artikel genoemde thema’s: bescherming, begrenzing, onder hoede worden genomen door de familie en de voorouders zien we ook terug in het symbool. In het teken zien we de boodschap dat onze familiegeschiedenis boven het aardse leven hangt en bescherming biedt tegen de hemelse herscheppende krachten (zoals de regen).

Het symbool draagt overigens net als de regen de betekenis van loslaten: dit zien we terug in het op de kop hangen van de maan.